Cuma, Kasım 27, 2020

Dublin 3 ve Zorla geri dönüş ve ihraç şekilleri

Göz atınız!

Avusturya’nın Mültecilere Sağladığı Sosyal Yardımlar

1- İlk iltica müracaatında toplama kampında kalan herkese aylık 40 Euro nakit veriyor. Giyim ve yiyecek, barınma, sabun, diş macunu...

BAMF Kararına İtiraz ve Şikayet Dilekçesi

Bu yazıda Almanya’da ilticaya başvurmuş bir takipçimizin, Federal Göçmen ve Mülteci Dairesinin verdiği red kararıyla ilgili itiraz ve şikayet...

Beyaz sandalyelerde ölüme “Artık yeter!” diyoruz

Berlin, Paris, Zürih, Malmö ve Bükreş gibi Avrupa'nın büyük şehirlerinde dün "Beyaz Sandalyede Ölüm" eylemleri düzenlendi. Adalet ve Kalkınma...

HABER ANALİZ: ALMANYA’NIN AZERBAYCAN’DAKİ HİZMET HAREKETİ HAKKINDA BİLGİ NOTU

Erdoğan’ın, 15 Temmuz 2016 tarihindeki darbe kalkışmasından Hizmet Hareketi’ni sorumlu tutması ve Hizmet Hareketi’ni yok edilmesi gereken bir düşman...

Savcılık Gizlilik Kararlarının Nedenleri – CMK 153

Mülteci adayları mülakatlar esnasında, adli, idari ve siyasi soruşturma ve kovuşturma dosyalarına ulaşamadıklarını ve savcılık gizlilik kararı bulunduğunu ifade...
- Advertisement -


Bu bölüm, bir yabancının bir ülkeden ihraç edilme şeklini inceler. Sığınmacıların ihraç
edilmelerine ilişkin engeller gibi, ihraç etmeye yasal engeller, 1., 3 ve 4. bölümlerde
incelenmiştir.
Bireyler, hava, kara veya deniz yoluyla gerçekleşsin veya gerçekleşmesin, güvenli,
onurlu ve insanî bir şekilde geri gönderilmelidirler. İhraç sırasında, ihraç edilenlerin oksijensiz
kalma veya ciddi şekilde yaralanma gibi olaylar yaşadıkları kaydedilmiştir. İhraç
edilmeden önce gözetim merkezlerinde ölümler de meydana gelmiştir. İhraç etme işlemi
ayrıca, ihraç etmeden önce gözetim sırasında veya ihraç ederken kendine zarar verme
veya intihar riskini de artırabilir.
AB hukuku kapsamında, zorla gerçekleştirilen geri gönüşler, Geri Dönüş Yönetmeliği
(2008/115/EC) ile düzenlenmiştir. Frontex-koordineli ortak geri dönüş operasyonları
düzeltilen Frontex Tüzüğü (EU) no. 1168/2011 ile düzenlenmektedir.
AİHM’ye, ihracın şekli üzerine karar vermesi için nadiren başvurulmuştur. Bununla birlikte,
özellikle AİHS’nin 2,3 ve 8. maddeleriyle ilgili geniş bir içtihat bulunmaktadır. Söz
konusu içtihat, yetkililerin genel olarak kuvvet kullanması, bireyleri şiddetten koruma
gereği ile ilgili olduğu gibi, ayrıca, yetkililerin bir bireyi ciddi zarara uğratan yöntemlerin
incelenmesi için soruşturma başlatma yükümlülüğü ile de ilgilidir. Söz konusu genel ilkeler,
zorla geri dönüş kapsamında olduğu gibi diğer bazı özel durumlarda da uygulanabilir.
Buna daha detaylı olarak bakılacaktır.
Kanun hükümlerine ilaveten, bu belirli konuda bağlayıcı olmayan önemli yasal belgeler
de mevcuttur. Avrupa Konseyi’nin zorla iadeye dair on iki rehber ilkesi, yararlı bir rehber
niteliğindedir. Bu nedenle, bu bölümün birkaç kısmında bu belgeye atıfta bulunulmuştur.
324 AİÖK standartları da havayoluyla geri dönüşlere dair özel bir bölüm içermektedir.325
Geri dönüşler, sıklıkla, politik ve operasyonel düzeyinde akdedilen yeniden kabul anlaşmaları
yoluyla mümkün kılınmaktadır. AB bünyesinde, yeniden kabul anlaşmaları
üye ülkeler tarafından bireysel olarak veya Birlik tarafından akdedilebilir. 2005–2013
324 Avrupa Konseyi, Bakanlar Komitesi (2005).
325 Avrupa Konseyi, Avrupa İşkencenin ve İnsanlık dışı veya Onur kırıcı Muamele veya Cezanın Önlenmesi
Komitesi (AİÖK) (2002–2011), bölüm IV, p. 69ff.
Zorla geri dönüş ve ihraç şekilleri
171
döneminde, AB, 15 yeniden kabul anlaşmaları gerçekleştirmiş olup, bunların çoğu yürürlüğe
girmiştir.326
7.1. İhracın gerçekleştirilmesi: güvenli, onurlu
ve insanî
AB hukuku kapsamında, Geri Dönüş Yönetmeliği, zorla gerçekleştirilen geri dönüşlerin,
ilgili kişinin onuruna ve vücut dokunulmazlığına saygı gösterilerek yapılması gerektiğini
belirtir (madde 8 (4)). Ayrıca, ülkeyi gönüllü olarak terk edişe öncelik verilecek (madde 7)
ve zorla gerçekleştirilen geri dönüşleri etkili bir şekilde takip edecek bir sistem oluşturulacaktır
(madde 8 (6)).327 2004 yılında Konsey’in almış olduğu bir kararın ekinde yer alan,
havayoluyla gerçekleştirilen ortak ihraçlar ilgili güvenlik hükümlerine dair rehber ilkeler,
diğer şeylerin yanı sıra, sağlık konuları, refakatçi memurların eğitimi ve davranışları ve
zorlayıcı tedbirlerin kullanılmasına dair ilkeleri de içermektedir.328
Geri Dönüş Yönetmeliği, ihraç sırasında bireyin sağlık durumuna dikkat edilmesini gerektirmektedir
(madde 5). Havayoluyla gerçekleştirilen geri dönüş durumunda, genel olarak
ilgili kişinin seyahate uygun olduğunun sağlık personeli tarafından onaylanmasını
gerektirir. Kişinin fiziksel ve ruhsal sağlık durumu, ihracın muhtemel olarak ertelenmesine
neden olabilir (madde 9). İhraç işlemleri sırasında aile hayatı hakkına gereğince dikkat
edilmelidir (madde 5). Yerel mevzuat ve siyaset, hamileliğin son döneminde olan bir
kadının durumu gibi özel sağlık konularını ele alabilir.
Geri Dönüş Yönetmeliği refakatsiz çocukların aile üyelerine, tayin edilmiş bir veliye veya
uygun kabul birimlerine iade edilmelerini öngörür (madde 10).
AİHS kapsamında, bireylerin, kamu görevlilerinin gözetimleri ve kontrolleri altındayken
yaralanmalarının veya uğradıkları zararın AİHS’nin 3. maddesinin uygulanmasına yetecek
326 Hong Kong, Macao, Sri Lanka, Arnavutluk, Rusya, Ukrayna, Makedonya Eski Yugoslav Cumhuriyeti,
Bosna Hersek, Karadağ, Sırbistan, Moldova, Pakistan, Gürcistan, Cape Verde (henüz yürürlükte değil),
Ermenistan (henüz yürürlükte değil) (kronolojik sırayla). Ayrıca Bkz.: Komisyon personel çalışma belgesi,
SEC (2011) 209, 23 Şubat 2011, tablo 1.
327 AB üye ülkelerinin uygulamaları ile ilgili daha fazla bilgi için bkz.: FRA (2012) s. 51–54.
328 Konsey Kararı 2004/573/EC, bireysel ihraç emirlerine tabi üçüncü ülke vatandaşlarının iki veya daha
fazla üye ülkeden ihraç edilmesi için ortak uçuşların organize edilmesine dair 29 Nisan 2004 tarihli,
OJ 2004 L 261/28.
Sığınma, sınırlar ve göç ile ilgili Avrupa hukuku el kitabı
172
ağırlıkta olup olmadığı değerlendirilecektir. Bireyin yaşı veya zihinsel sorunlarından ileri
gelen özel korunmasız durumu dikkate alınmalıdır.329
Avrupa Konseyi’nin zorla geri göndermeye ilişkin rehber ilkelerine göre, yetkililer, kuvvet
kullanma gereğini sınırlamak için geri gönderilenlerle ile işbirliği yapmalı ve onlara
geri dönüşlerini hazırlanmak için olanak sağlanmalıdır (rehber ilke 15). Geri gönderilenler
ayrıca seyahate uygun olmalıdır (rehber ilke 16).
7.2. Gizlilik
Sadece bir ihracı kolaylaştırmak için gerekli bilgilerin geri gönderilecek ülkeye verilmesi
ve böylece sığınma sürecinde elde edilen bilgilerin gizliliğinin korunması önemlidir. Gözetim
merkezinden geri gönderildiği yere kadar kişiye eşlik eden refakatçilerin de bu gizliliği
korumaları gerekmektedir.
AB hukuku kapsamında, sığınma prosedürü sırasında elde edilen bilgiler, Sığınma Prosedürü
Yönetmeliği’nin (2013/32/EU) 48. maddesi ile düzenlenir ve bu madde, AB üye
ülkelerinin elde edilen tüm bilgilerin gizliliğine saygı göstermelerini gerektirir. Yönetmeliğin
30. maddesi, bireyin sığınma başvuruları ile ilgili bilgiler toplanırken, ilgili kişiye zulm
ettikleri iddia edilenlere konuyla ilgili bilgi ifşa edilmemesi konusunda güvence sağlanmasını
öngörür.
AİHS kapsamında, bir gizlilik ihlali, AİHS’nin 8. maddesi çerçevesinde sorunlara neden
olabilir. Ayrıca, geri dönüş durumunda, bu tür bir ihlalin kişinin kötü muameleye maruz
kalma riskine neden olması halinde, AİHS’nin 3. maddesi kapsamında da ihlal söz konusu
olabilir. Ancak, Mahkeme, farklı bir bağlamda, gizliliğe müdahale eden herhangi bir tedbirin,
suiistimal ve keyfiyet riskine karşı yeterli garanti sunan detaylı kurallara ve minimum
güvencelere tabi olması gerektiğine kanaat getirmiştir. Söz konusu güvenceler,
diğerlerinin yanı sıra, süreyi, saklamayı, kullanımı, üçüncü tarafların erişimini, veri bütünlüğünün
ve gizliliğinin korunmasına dair prosedürü ve verilerin imha edilmesine dair prosedürü
içermektedir .330
Avrupa Konseyi’nin zorla iadeye dair on iki rehber ilkesi, kişisel verilere saygı gösterilmesine,
bunların kullanılmasına getirilen sınırlamalara ve sığınma talebine ilişkin bilgilerin
paylaşılmasının yasaklanmasına dikkat çekmektedir (rehber ilke 12).
329 AİHM, M.S.S. / Belçika ve Yunanistan [BD], no. 30696/09, 21 Ocak 2011; AİHM, Darraj / Fransa,
no. 34588/07, 4 Kasım 2010.
330 AİHM, S. ve Marper / Birleşik [BD], no. 30562/04 ve 30566/04, 4 Aralık 2008, para. 99.
Zorla geri dönüş ve ihraç şekilleri
173
7.3. Kısıtlayıcı tedbirlerin neden olduğu ciddi
zarar
Yerel yasa kapsamında, gözaltı memurları veya refakat görevlileri gibi devlet temsilcileri,
görevlerini yerine getirirken kuvvet kullanma yetkisi alabilirler. Hem AB hukuku hem de
AİHS, söz konusu kuvvetin makul, gerekli ve orantılı olması gerektiğini öngörür.
AB hukuku ve AİHS, gözaltı vakalarında ölümlere uygulanabilecek ortak normlar belirlemiştir.
Yaşam hakkı, hem AB Temel Haklar Şartı’nın hem de AİHS’nin 2. maddesi altında
teminat altına alınmıştır. 2. madde, AİHS’nin 15. maddesinin izin verdiği hiçbir bir istisnayı
kabul etmeyen en önemli haklardan birini düzenlemektedir. Bununla birlikte AİHS,
kuvvet kullanmanın, özellikle ölümcül kuvvet kullanmanın, kullanılan kuvvet “kesinlikle
gerekli” ve “kati ölçüde orantılı” olması durumunda 2. maddeyi ihlal etmediğini belirtir.331
AB hukuku kapsamında, Geri Dönüş Yönetmeliği’nin zorlayıcı tedbirler ile ilgili kuralları
belirlemiştir. Bu tedbirler son çare olarak kullanılacaktır ve orantılı olmalı ve makul kuvveti
aşmamalıdır. İlgili kişinin onuru ve vücut dokunulmazlığına gerekli saygı ile uygulanmalıdır
(madde 8 (4)).
AİHS kapsamında, AİHS’nin 2. maddesi ile ilgili içtihat, bireyleri engellenebilir kazalar
dâhil, keyfiyet, suiistimal ve ölüme karşı korumak için devlet temsilcileri tarafından
kuvvet kullanımını düzenleyen yasal, yönetimsel ve idari bir çerçeve gerektirir. Personel
yapısı, iletişim şekilleri ve kuvvet kullanımına dair rehber ilkeler bu çerçevede açık
ve yeterli bir biçimde belirlenmelidir.332 Devlet yetkilileri makul olarak kullanma yetkisine
sahip oldukları kuvvet seviyesini aşar ve yaralanma veya hatta ölüme neden olurlarsa,
üye ülke sorumlu tutulabilir. Konuyla ilgili bir soruşturmanın açılmasını gerektirecek
şekilde olayda neler olduğunun etkili bir şekilde incelenmesi gereklidir.333
Mahkeme, üye ülkelerin sadece bireylere zarar vermemeye dair negatif yükümlülükleri
değil, aynı zamanda bireylerin üçüncü kişilerin veya kendi eylemleri nedeniyle yaşamlarını
yitirmelerine veya ciddi şekilde yaralanmalarına engel olmak ve onların sağlık hizmetlerine
ulaşmalarını sağlanmak konusunda pozitif yükümlülükleri olduğunu belirtmiştir.
Üye ülkenin koruma yükümlülüğüne, aynı zamanda, bir kişiye karşı suç işlenmesinin
331 Avrupa İnsan Hakları Komisyonu, Stewart / Birleşik Krallık (karar), no. 10044/82, 10 Temmuz 1984;
AİHM, McCann ve diğerleri / Birleşik Krallık, no. 18984/91, 27 Eylül 1995, para. 148–149.
332 AİHM, Makaratzis / Yunanistan [BD], no. 50385/99, 20 Aralık 2004, para. 58; AİHM, Nachova ve
diğerleri / Bulgaristan [BD], no. 43577/98 ve 43579/98, 6 Temmuz 2005, para. 96.
333 AİHM, McCann ve diğerleri / Birleşik Krallık, no. 18984/91, 27 Eylül 1995, para. 161; AİHM, Velikova /
Bulgaristan, no. 41488/98, 18 Mayıs 2000, para. 80.
Sığınma, sınırlar ve göç ile ilgili Avrupa hukuku el kitabı
174
önlenmesi amacıyla düzenlenecek cezai hükümler dâhil olmak üzere yargısal hükümler
ve bunlara uygun bir prosedür oluşturma görevi de dahildir.334 Buradaki sorun, yetkililerin
bildikleri ya da bilmeleri gereken bir kişinin yaşamını tehlikeye sokan gerçek ve ani bir
riski önlemek için kendilerinden beklenen her şeyi yapıp yapmadıklarıdır.335
Güç kullanımının yasaya uygun olup olmadığını değerlendirirken AİHM, hedeflenen
amacın doğasını ve durumun yarattığı fiziki ve hayati tehdit gibi çeşitli faktörleri değerlendirir.
Mahkeme, güç kullanımında bunun kasten olup olmadığı ve operasyonun yeterli
şekilde planlanıp planlanmadığı ve kontrol edilip edilmediği gibi koşulları incelemektedir.
Örnek: Kaya / Türkiye davasında,336 AİHM, üye ülkenin kullanılan kuvveti ve bundan
kaynaklanacak ölüm riskinin derecesini dikkate alması gerektiğini tekrarlamıştır.
Kuvvet kullanımı sadece 2. madde altında belirtilen konuları– bir kişinin ölümü, ölüm tehlikesi
yaşanan bir durum veya kalıcı hasara neden olan intihar girişimi gibi– değil, aynı
zamanda, bireyin adam öldürmeye yeterli olmayan kuvvet kullanımı sonucu zarar gördüğü
veya yaralandığı durumları içeren 3. ve 8. maddelerini de ilgilidir.
Örnek: İlhan / Türkiye davasında,337 Mahkeme, başvuranın tutuklanması sırasında
aşırı kuvvet kullanılması sonucu beyin hasarı yaşamasından dolayı 2. madde yerine
AİHS 3. maddesinin ihlal edildiğine karar vermiştir.
AİHM, AİHS 8. madde kapsamında bireylere karşı yapılan “müdahalelerde” yer alan polis
ve diğer memurların dâhil olduğu olaylar ile ilgili görüşlerini bildirmiştir.338
Zorlayıcı kısıtlama teknikleri nedeniyle veya üye ülkenin, bireyin kendine zarar vermesi
ve tıbbi nedenler dâhil olmak üzere, yaşam kaybını önleyememesi nedeniyle ölüm veya
yaralanmalar meydana gelebilir.339 Bu bağlamda, Avrupa Konseyi’nin zorla geri dönüşe
dair on iki rehber ilkesi, kısmen veya tamamen solunum yollarını tıkaması muhtemel
334 AİHM, Osman / Birleşik Krallık [BD], no. 23452/94, 28 Ekim 1998; AİHM, Mastromatteo / İtalya [BD],
no. 37703/97, 24 Ekim 2002, para. 72–73; AİHM, Finogenov ve diğerleri / Rusya, no. 18299/03 ve
27311/03, 20 Aralık 2011, para. 209.
335 AİHM, Branko Tomašić ve diğerleri / Hırvatistan, no. 46598/06, 15 Ocak 2009, para. 51.
336 AİHM, Kaya / Türkiye, no. 22729/93, 19 Şubat 1998.
337 AİHM, İlhan / Türkiye [BD], no. 22277/93, 27 Haziran 2000, para. 77 ve 87.
338 AİHM, Kučera / Slovakya, no. 48666/99, 17 Temmuz 2007, para. 122–124; AİHM, Rachwalski ve
Ferenc / Polonya, no. 47709/99, 28 Temmuz 2009, para. 58–63.
339 Birleşik Krallık, FGP / Serco Plc & Anor [2012] EWHC 1804 (Admin), 5 Temmuz 2012.
Zorla geri dönüş ve ihraç şekilleri
175
zorlayıcı tedbirleri veya geri gönderilen kişinin boğulma riskinin olduğu pozisyonlarda
kalmaya zorlanmasını yasaklamıştır (rehber ilke 19).
7.4. Soruşturmalar
AİHS kapsamında, özellikle AİHS’nin 2., 3. ve 8. maddelerinde oluşturulan genel ilkeler,
bazı özel durumlarda, zorla geri gönderme bağlamında da uygulanabilirler. Bir birey üye
ülke tarafından veya gözaltında olanların durumunda olduğu gibi, devletin sorumluluğunun
kabul edileceği durumlarda yaşamını yitirmesi veya ciddi şekilde yaralanması
halinde, etkili ve resmi bir soruşturma gerçekleştirilmelidir. Üye ülke, ihraç durumlarında
işinin bir kısmını özel şirketlere devretmiş olsa bile sorumlu tutulabilir. Soruşturma, olayın
koşullarına bağlı olarak minimum etkililik düzeyine ulaşmış olmalıdır.340 Bu durumda,
hukuk devleti ilkesine saygı gösterilmesini sağlamak ve kamunun güvenini devam ettirmek
için etkili bir sorumluluğun ve şeffaflığın sağlanması gerekmektedir.341
Bir birey, üye ülkede gözaltında veya o ülkenin kontrolünde tutulduğu sırada ölü veya
yaralı bulunursa, söz konusu olaylar ile ilgili yeterli ve tatmin edici açıklamada bulunmak
üye ülkenin sorumluluğundadır. Örneğin, hükümetin ölüm ile ilgili yeterli bir açıklama
yapmadan veya kusurlu bir otopsi sonucu ölümün doğal yollardan olduğunu iddia etmesi
nedeniyle 2. maddenin ihlal edildiği ortaya konmuştur.342 Benzer şekilde, hapishane
hastanesinde gerçekleştirilen tıbbi bakımın hatalı343 ve başvuranın gözaltında tutulduğu
sırada gerçekleştirilen sağlık kontrollerinin yetersiz olması nedeniyle344 2. maddenin ihlal
edildiğine ilişkin örnekler mevcuttur.
Yürütülecek soruşturmanın Sözleşme’nin 2. maddesine uygun olması için gerekli olan
temel kriterler: bağımsız, hızlı; aileyi de kapsayacak şekilde; uygun ve etkili olmasıdır.
Soruşturma ve sonuçları kamuya açık olmalıdır. Burada yetkililerin yükümlülüğü, kendi
girişimleri ile ve herhangi bir şikayette bulunulmasını beklemeden soruşturmayı başlatmalarıdır.
Hiyerarşik, kurumsal ve pratik anlamda, soruşturma, olaylarla ilgisi olanlardan
bağımsız bir memur veya organ tarafından yürütülmelidir.345
340 AİHM, McCann ve diğerleri / Birleşik Krallık [BD], no. 18984/91, 27 Eylül 1995, para. 161; AİHM, Velikova
/ Bulgaristan, no. 41488/98, 18 Mayıs 2000, para. 80.
341 AİHM, Ramsahai ve diğerleri / Hollanda [BD], no. 52391/99, 15 Mayıs 2007, para. 325.
342 AİHM, Tanlı / Türkiye, no. 26129/95, 10 Nisan 2001, para. 143–147.
343 AİHM, Tarariyeva / Rusya, no. 4353/03, 14 Aralık 2006, para. 88.
344 AİHM, Taïs / Fransa, no. 39922/03, 1 Haziran 2006.
345 AİHM, Finucane / Birleşik Krallık, no. 29178/95, 1 Temmuz 2003, para. 68.
Sığınma, sınırlar ve göç ile ilgili Avrupa hukuku el kitabı
176
İlave okuma ve içtihat:
Daha fazla içtihada erişmek için, lütfen bu el kitabının Avrupa mahkemelerinin içtihadını
nasıl bulabilirim? 245. sayfadaki rehber ilkeleri inceleyiniz. Bu bölümde ele alınan
konularla ilgili ilave materyalleri, 223. sayfadaki İlave okuma bölümünde İlave okuma
bulabilirsiniz.

- Advertisement -

CEVAP VER

Lütfen yorumunuzu giriniz!
Lütfen isminizi buraya giriniz

- Advertisement -

Son Eklenenler

Avusturya’nın Mültecilere Sağladığı Sosyal Yardımlar

1- İlk iltica müracaatında toplama kampında kalan herkese aylık 40 Euro nakit veriyor. Giyim ve yiyecek, barınma, sabun, diş macunu...

BAMF Kararına İtiraz ve Şikayet Dilekçesi

Bu yazıda Almanya’da ilticaya başvurmuş bir takipçimizin, Federal Göçmen ve Mülteci Dairesinin verdiği red kararıyla ilgili itiraz ve şikayet dilekçesi yer almaktadır. Takipçimiz ekte...

Beyaz sandalyelerde ölüme “Artık yeter!” diyoruz

Berlin, Paris, Zürih, Malmö ve Bükreş gibi Avrupa'nın büyük şehirlerinde dün "Beyaz Sandalyede Ölüm" eylemleri düzenlendi. Adalet ve Kalkınma Partisi (AKP) iktidarının Kanun Hükmünde...

HABER ANALİZ: ALMANYA’NIN AZERBAYCAN’DAKİ HİZMET HAREKETİ HAKKINDA BİLGİ NOTU

Erdoğan’ın, 15 Temmuz 2016 tarihindeki darbe kalkışmasından Hizmet Hareketi’ni sorumlu tutması ve Hizmet Hareketi’ni yok edilmesi gereken bir düşman ilan etmesinden sonra, hem Türkiye’de...

Savcılık Gizlilik Kararlarının Nedenleri – CMK 153

Mülteci adayları mülakatlar esnasında, adli, idari ve siyasi soruşturma ve kovuşturma dosyalarına ulaşamadıklarını ve savcılık gizlilik kararı bulunduğunu ifade etmektedirler. Ancak bununla ilgili herhangi...
- Advertisement -

Daha faza içerik